Aontaím leis an méid deireanach a bhí le rá ag an Aire. Tá sé orainn ar fad cuidiú leo siúd nach bhfuil Gaeilge líofa acu an Ghaeilge sin a úsáid agus tacú leo agus iad ag dul ar thuras foghlama na Gaeilge in athuair nó den chéad uair. Tá súil agam go bhfuil an ceart ag an Aire go mbeidh níos mó díobh sin nach bhfuil an mhuinín acu an Ghaeilge a úsáid anseo an bhliain seo chugainn agus muid ag tabhairt faoi na ráitis seo. Bíonn na ráitis seo againn gach uile bhliain. Anuraidh, bhí sé go hiontach an oiread sin Gaeilge a chloisteáil, ní hamháin le linn an lae seo, ach le linn Sheachtain na Gaeilge. Ó shin, tá ardú tar éis teacht ar líon na nGaeilgeoirí agus an méid Gaeilge atá le cloisteáil timpeall Thithe an Oireachtais. Leis sin ráite, táim ag impí ar an gCeann Comhairle más féidir léi díriú isteach ar an gceist. Rinneadh tuairisc anuraidh faoin nGaeilge sa Teach agus bhí grúpa stiúrtha ann faoi bhun an Uachtaráin anois – Catherine Connolly. Phléigh an grúpa le difríochtaí agus athruithe a dhéanamh i dTithe an Oireachtais chun a chinntiú go raibh níos mó deiseanna ann, ní hamháin dóibh siúd a bhí tofa, ach dóibh siúd atá ag obair anseo. Tá 100 bliain caite ó tugadh stádas oifigiúil don Ghaeltacht den chéad uair, agus 100 bliain níos déanaí tá pobal na Gaeltachta amach ar na sráideanna lasmuigh den Dáil fós ag éileamh bunchearta agus meas ón Stát seo. Gach bliain tagann an Dáil le chéile chun ráitis béalghrá a chloisteáil ón Rialtas agus chun deis a thabhairt do dhaoine seasamh leis an nGaeilge agus chun a chinntiú go bhfuil díospóireacht amháin trí Ghaeilge. Anocht, tá rún ag Sinn Féin dírithe ar cheist na tithíochta, rud atá ag déanamh tinneas do a lán dóibh siúd a bhfuil cónaí orthu sa Ghaeltacht. Sin an fáth go raibh an agóid lasmuigh inniu. Anuraidh, bhí rún dírithe ag Sinn Féin anuraidh ar cheist an chóras oideachais ach chuir an Rialtas ina choinne ag an am. Is mór an trua é, mar b’fhéidir dá mbeadh sé tar éis glacadh leis go mbeimis tar éis bogadh ar aghaidh i saol chúrsaí oideachais as Gaeilge sa tír seo. Is am cinniúnach é an tseachtain seo. B’fhéidir gurb é seo an t-am chun an deis a thapú chun féachaint siar ar thuarascáil Choimisiúin na Gaeltachta a foilsíodh sa bhliain 1926 – céad bliain ó shin: Ionas go dtuigfí an scéal go hiomlán, níor ghá ach beairic de chuid an Gharda Síochána ina bhfuil Gardaí ar Béarlóirí iad a shamhlú i gceartlár ceantair Ghaeltachta; nó Oifig Poist i mbaile Gaeltachta nach bhfuil Gaeilgeoir ar bith inti; nó oifigeach nach bhfuil Gaeilge aige de chuid na Roinne Talmhaíochta, nó na Roinne Custam agus Máil, ag feidhmiú as measc phobal na Gaeltachta. Is gníomhairí díreacha iad na hoifigigh seo maidir le bunú agus leathadh an Bhéarla. Fós, níl Gaeilge ach ag beirt as gach triúr garda sa Ghaeltacht. Tá ar 80% de scoileanna na Gaeltachta múinteoirí gan Gaeilge líofa a earcú. Níl dochtúirí ar fáil, agus bíonn brú ar dhaoine sa Ghaeltacht taisteal lasmuigh di chun seirbhís sláinte a fháil i mBéarla. Is mór an trua tar éis 100 bliain go bhfuil neamhaird fós á dhéanamh ag an Státchóras ar na moltaí cuimsitheacha a bhí ag Coimisiún na Gaeltachta. Níor chloígh an Rialtas leis an dualgas faoi Acht na dTeangacha Oifigiúla (Leasú), 2021 chun spriocdháta a shonrú faoina mbeidh seirbhísí stáit ar fáil trí Ghaeilge sa Ghaeltacht. A mhalairt ar spriocanna na reachtaíochta sin, tá cearta teanga sa Stát seo éirithe níos measa. Áit a raibh cosaint ag daoine trí na dualgais a bhí sonraithe sna scéimeanna teanga do chomhlachtaí poiblí, tá na scéimeanna go léir scriosta anois gan faic ina n-áit. Dúirt breitheamh san Ard-Chúirt go raibh cur chuige an Stáit "áiféiseach". Cúpla bliain ó shin, dúirt breitheamh sinsearach eile go raibh an Stáit páirteach i dteangadhíothú nó linguicide. Mar is gnáth, ní dhéantar díriú isteach ar an gceist sin anseo. Measaim gur gá dúinn díriú isteach ar an gceist a d'ardaigh muid anuraidh faoin nGaeloideachas agus an fáth go bhfuil 11 contae i lár na tíre fágtha amach as. Má fhéachaimid ar an léarscáil, feicfimid nach bhfuil aon spotaí dorcha i lár na léarscáile sin. Is iad sin na háiteanna nach bhfuil Gaelcholáiste ar bith iontu. Caithfimid díriú isteach ar an gceist sin má táimid chun cloí leis an méid atá leagtha síos sa dlí anois. Is é sin an dlí; caithfimid beart a dhéanamh de réir bhriathar an dlí sin.
Sentiment score: -0.19