Tá athas orm, mar Aire Forbartha Tuaithe agus Pobail, agus Gaeltachta, go bhfuil deis agam labhairt inniu i nDáil Éireann, agus muid ag cur tús le Seachtain na Gaeilge 2026. Beidh muid ag ceiliúradh ár dteanga dúchais, ár dtraidisiúin agus ár gcultúr le linn na féile, agus mholfainn do gach duine páirt a ghlacadh, is cuma cén leibhéal líofachta atá acu sa Ghaeilge. Is teanga bheo í an Ghaeilge. Tá sí beo de bharr go bhfuil pobal teanga againn sna ceantair Ghaeltachta a labhraíonn í go laethúil, mar a dhéanann daoine sna líonraí Gaeilge agus bailte seirbhís Gaeltachta agus in áiteanna eile ar fud na tíre agus ar fud an domhain. Is rud iontach é go bhfuilimid tar éis an ardú is mó i dtaobh na Gaeilge agus na Gaeltachta a aimsiú i mbuiséad na bliana 2026. Inniu, tá mé ag cur béime ar an tábhacht a bhaineann leis an teanga a neadú sna seirbhísí poiblí, go háirithe san aistriú i dtreo seirbhís phoiblí dhátheangach. Baineadh cloch mhíle shuntasach amach i mí Eanáir na bliana seo nuair a foilsíodh an chéad phlean gníomhaíochta faoin bPlean Náisiúnta um Sheirbhísí Poiblí Gaeilge 2024-2030. Tagann foilsiú agus cur i bhfeidhm an phlean gníomhaíochta le gealltanais sa chlár Rialtais maidir le cur i bhfeidhm Acht na dTeangacha Oifigiúla, in éineacht le gealltanas i straitéis athnuachana na Státseirbhíse 2030 chun an plean náisiúnta a chur i bhfeidhm. Thit freagracht fhoriomlán as ullmhú an phlean náisiúnta agus an phlean gníomhaíochta araon ar an gCoiste Comhairleach um Sheirbhísí Gaeilge, a bunaíodh faoin Acht agus ar a bhfuil ionadaíocht ardleibhéil ag réimse leathan eagraíochtaí ó fud fad na seirbhíse poiblí. Tugadh faoi chomhairliúchán agus rannpháirtíocht chuimsitheach ar fud an Rialtais agus lasmuigh de i leith an phlean gníomhaíochta seo. Ba mhaith liom mo bhuíochas a ghabháil le mo chomhghleacaithe as rannpháirtíocht a n-oifigeach sa phróiseas seo, in éineacht le comhlachtaí poiblí faoina gcoimirce. Leagtar amach na bearta ar leith sa chéad phlean gníomhaíochta nach mór tabhairt fúthu chun cuspóirí straitéise ardleibhéil an phlean náisiúnta a bhaint amach, agus díríonn sé ar fhorbairt na struchtúr tacaíochta a bhfuil gá leo le go mbeidh rath orainn amach anseo, le béim ar bhearta iomadúla nua agus éagsúla a thriail. Tá sé seo tábhachtach, go háirithe i dtaca le príomhchuspóir earcaíochta an Achta go mbeidh 20% d’earcaigh chuig comhlachtaí poiblí inniúil i nGaeilge faoi dheireadh 2030. I dtaca le ceann de mhórspriocanna eile an Achta, tá ullmhúchán cuimsitheach déanta i leith dréachtchaighdeáin teanga a fhorbairt, agus reáchtálfar próiseas comhairliúcháin maidir leis na dréachtchaighdeáin seo go luath. Beidh tionchar suntasach ag na caighdeáin teanga ar stádas agus úsáid na Gaeilge sa tseirbhís phoiblí agus ar na seirbhísí Gaeilge a bheidh ar fáil don phobal. Beidh treoirlínte le foilsiú agam go luath chomh maith chun tacú le comhlachtaí poiblí ó thaobh chur i bhfeidhm gnéithe den Acht a bhaineann le cúrsaí teicneolaíochta agus digitiú na seirbhíse poiblí sna blianta amach romhainn. Chomh maith leis na treoirlínte, bunaíodh grúpa oibre teicniúil faoin bplean náisiúnta anuraidh. Beidh ról lárnach ag an ngrúpa seo i neadú na Gaeilge sa réimse digiteach, lena n-áirítear úsáid na Gaeilge ar fhoirmeacha oifigiúla agus taifead cruinn a dhéanamh ar ainmneacha, sloinnte, teidil agus seoltaí Gaeilge. Tríd an obair seo, tá mé muiníneach go gcuirfear le heispéireas Gaeilge an chustaiméara, ag cur ar chumas lucht labhartha na Gaeilge í a úsáid i ngach gné dá saol, go háirithe ina bplé leis an Stát. Agus muid ag caint ar an nGaeilge agus an Ghaeltacht, ní bheadh sé cuí gan aitheantas a thabhairt do ról Údarás na Gaeltachta. Níl aon cheist ach go bhfuil obair thábhachtach déanta agus idir lámha ag an údarás le cúnamh mo Roinne ar mhaithe le saol phobal na Gaeltachta a fheabhsú, ar mhaithe leis an nGaeltacht a chosaint agus a fhorbairt, agus ar mhaithe leis an teanga a thabhairt slán don chéad ghlúin eile. Is ábhar sásaimh é gur éirigh leis an údarás 681 post nua a chruthú i gceantair Ghaeltachta in 2025. Bhí 9,716 duine fostaithe i gcliaintchomhlachtaí an údaráis, agus bhí díolacháin ar luach os cionn €1 billiún sa Ghaeltacht anuraidh don dara bliain as a chéile. Tá roinnt tograí móra caipitil idir lámha ag an údarás i gcomhar le mo Roinn sa réimse oideachais agus turasóireachta agus i dtéarmaí bonneagar a leathnú agus inrochtaineacht a mhéadú i gceantair Ghaeltachta. Luafainn mar shampla forbairt an ionad oideachais agus óige in Indreabhán, agus an líonra Gteiceanna atá ar fáil anois fud fad na Gaeltachta. Tá fáil ar mheascán oiriúnach de thithe cuí ríthábhachtach chun inbhuanaitheacht phobail Ghaeltachta agus oileánacha rathúla a chinntiú. Tá freagracht ag Údarás na Gaeltachta as forbairt eacnamaíoch, teangeolaíoch, sóisialta agus cultúrtha laistigh den 26 limistéir pleanála teanga. Is é príomhchuspóir Údarás na Gaeltachta a chinntiú go mairfidh an Ghaeilge mar phríomhtheanga an phobail i gceantair Ghaeltachta agus go gcaomhnófar í do na glúnta atá le teacht. Is fiú nótáil go mbaineann saincheisteanna tithíochta leis an Roinn Tithíochta, Rialtais Áitiúil agus Oidhreachta. Tá obair thábhachtach ar bun ag Údarás na Gaeltachta chun fostaíocht a chur ar fáil do phobail na nGaeltachta agus ní bheadh sé cuí béim agus fócas na heagraíochta ar chomhlíonadh an róil sin a laghdú ná a athrú. Dá bhrí sin, beidh ról tánaisteach ag an údarás maidir le tacú le soláthar tithíochta sa Ghaeltacht, i dteannta róil na Roinne Tithíochta, Rialtais Áitiúil agus Oidhreachta agus na n-údarás áitiúil. Tá punann suntasach réadmhaoine ar fud na Gaeltachta á mbainistiú ag Údarás na Gaeltachta agus tá bonneagar fuíolluisce ar láithreacha éagsúla mar chuid de sin. De réir phlean tithíochta an Rialtais, Tithe a Sheachadadh, Pobail a Thógáil 2025-2030: Plean Gníomhaíochta don Soláthar Tithíochta agus chun Dul i nGleic leis Easpa Dídine, tá deis ann go bhféadfaidh Údarás na Gaeltachta comhoibriú le húdaráis ábhartha chun leas a bhaint as an mbonneagar atá ann cheana féin chun freastal ar riachtanais thithíochta i bpobail Ghaeltachta. Tá sé ráite ag Údarás na Gaeltachta go bhfuil plé ar bun leis na húdaráis áitiúla ina bhfuil deis oibriú le hUisce Éireann chun tairbhe a bhaint as an mbonneagar reatha sin. Ar ábhar gaolmhar, tá figiúirí ar fáil go poiblí ó fhoinsí, lena n-airítear an Phríomh-Oifig Staidrimh agus an Roinn tithíochta, a léiríonn go bhfuil an treocht ó thaobh líon na dtithe sna contaetha Gaeltachta a fhaigheann cead pleanála, idir ráithí 2024 agus 2025, ag dul sa treo ceart in chuile chontae seachas ceann amháin. Tá an-éileamh chomh maith ar an deontas athchóirithe do réadmhaoin fholamh sna contaetha Gaeltachta le blianta beaga anuas. Ceadaíodh 302 iarratas maidir leis an deontas athchóirithe do réadmhaoin fholamh le linn 2024 agus 2025 i gceantair Ghaeltachta. Dáileadh beagnach €13 milliún idir na seacht gcontae Gaeltachta i ráithe 4 de 2025 faoin scéim seo. Ó thús na scéime go deireadh 2025, tá os cionn €73 milliún i ndeontais eisithe faoin deontas athchóirithe do réadmhaoin sna contaetha Gaeltachta. Tá comhordaitheoir tiomnaithe tithe folmha Gaeltachta ceaptha le déanaí, i gcomhpháirtíocht le húdaráis áitiúla agus maoinithe ag Údarás na Gaeltachta, chun cabhrú le pobail aghaidh a thabhairt ar shaincheisteanna folúntais agus chun rochtain ar dheontais éagsúla de chuid an Stáit a éascú. Tá mé ag cur an-bhéim ar chúrsaí tithíochta sa Ghaeltacht. Beidh mé ag oibriú go dian leis an Aire tithíochta, an Teachta Browne, agus leis an gcoiste Gaeilge chun an fhadhb seo a réiteach. Tá mé ag súil le chomhpháirtíocht ina thaobh sin. Is í scéim na bhfoghlaimeoirí Gaeilge an scéim is sine atá á riaradh ag an Roinn Forbartha Tuaithe agus Pobail agus Gaeltachta. D'fhreastail níos mó ná 29,000 foghlaimeoir ar chúrsaí a bhí aitheanta faoin scéim anuraidh, an líon is airde ó 2019. As an líon sin, bhain os cionn 900 foghlaimeoir leas as an scéim scoláireachta, DEIS Gaeltachta, atá á mhaoiniú ag mo Roinn ó 2019. Ag aithint ról tábhachtach na dteaghlach aitheanta a chuireann lóistín ar fáil don scéim, mhéadaigh mé an fóirdheontas aon-oíche a chuirtear ar fáil do na teaghlaigh céanna go €14.50 in aghaidh an scoláire in aghaidh na hoíche in 2025. Is é seo an méadú aonair is mó ar an deontas le breis is cúig bliana. Seoladh scéim chaipitil ghearrthéarmaigh in 2025 chomh maith chun tacú le teaghlaigh sheanbhunaithe le costais uasghrádaithe leapacha buinc agus tochtanna. Bhí luach suas le €2,000, nó 80% de na costais, ar an deontas seo. Bhain breis is 250 teaghlach leas as. Tá tábhacht nach beag ag baint le hinfheistíocht sa réimse digiteach d’fhorbairt na Gaeilge agus pobal a labhartha. Tá maoiniú suntasach ceadaithe ag mo Roinn do thionscadail éagsúla i réimsí éagsúla den earnáil dhigiteach. Bíonn na hionaid ADAPT agus Fiontar agus Scoil na Gaeilge in Ollscoil Chathair Bhaile Átha Cliath ag forbairt áiseanna aistriúcháin agus acmhainní nuálaíochta teanga. Cuireann ABAIR, togra de chuid Choláiste na Tríonóide, córas teicneolaíochta aitheanta cainte ar fáil do phobal na Gaeilge. Tá an eagraíocht Kinia ag cur oiliúint agus áiseanna ar fáil d’oideachasóirí a bhíonn ag cur cúrsaí teicneolaíochta cruthaithí ar fáil do dhaoine óga. Tá Údarás na Gaeltachta i mbun oibre sa réimse seo freisin, ag breathnú go háirithe ar thionscnamh nuálach chun cumais Ghaeilge a chomhtháthú i dteicneolaíochtaí na hintleachta saorga. Is údar áthais é go bhfuil na 26 limistéar pleanála teanga, LPT, ar fad ceadaithe faoin bpróiseas, chomh maith le trí líonra Gaeilge agus deich mbaile seirbhíse Gaeltachta. Tá oifigeach pleanála teanga fostaithe i nach mór gach LPT agus iad ar fad ag oibriú go díograiseach ag feidhmiú pleananna ar an talamh. Foilsíodh an t-athbhreithniú ar na pleananna teanga le déanaí ina bhfuil roinnt moltaí, cuid acu a bhaineann le feabhas a chur ar sheirbhísí poiblí sa Ghaeltacht. Léiríonn sé seo an tábhacht leis an gcéad plean gníomhaíochta um sheirbhísí poiblí Gaeilge a luaigh mé níos luaithe. Tar éis dom an t-ardú is mó riamh a fháil d’earnáil na Gaeilge agus na Gaeltachta i mbuiséad 2026, beidh €3 milliún breise á infheistiú sa phróiseas pleanála teanga i mbliana. Idir an infheistíocht seo, tionchar an phlean gníomhaíochta agus tionchar na gcaighdeán teanga, a bheidh le seoladh i mbliana, cuirfear borradh faoin bpróiseas pleanála teanga sa tréimhse amach romhainn. Cuireann mo Roinn maoiniú ar fáil do cheithre eagraíocht ar leith a bhíonn ag feidhmiú sa Ghaeltacht: Tuismitheoirí na Gaeltachta, Comhar Naíonraí na Gaeltachta, Muintearas agus Ealaín na Gaeltachta. Tá €5.4 milliún ceadaithe do Thuismitheoirí na Gaeltachta thar trí bliana chun cur ar chumas na heagraíochta breis foirne a earcú chun a cuid seirbhísí a leathnú agus a bhuanú ar fud na Gaeltachta. Tá maoiniú leanúnach ceadaithe ag mo Roinn do Chomhar Naíonraí na Gaeltachta agus beidh clár nua trí bliana le haontú leis an eagraíocht seo sna seachtainí amach romhainn chun tacú leis na seirbhísí chúram leanaí agus luathoideachais sna ceantair Ghaeltachta. Tá maoiniú, ar luach €1.24 milliún é, ceadaithe d’Ealaín na Gaeltachta don bhliain reatha chun a chlár oibre a riar ar fud na Gaeltachta chomh maith. Beidh beagnach €500,000 á chur ar fáil ag mo Roinn do Mhuintearas chun cur ar a chumas tús a chur leis an bpróiseas oiliúna agus earcaíochta mar réamhullmhúchán don mhórphlean atá ag an eagraíocht do sholáthar seirbhísí óige. Beidh sé ag gníomhú i ngach LPT de réir mar atá dara timthriall na bpleananna teanga á fhaomhadh. I dteannta an mhaoinithe shuntasaigh atá á chur ar fáil ag mo Roinn don phróiseas pleanála teanga le blianta anuas, bhí ríméad orm a fhógairt ag tionól na n-oifigeach pleanála teanga i gCaisleán an Bharraigh inné go bhfuil ciste caipitil de €235,000 ceadaithe agam thar thréimhse cúig bliana d’earnáil na pleanála teanga go náisiúnta. San áireamh sa phacáiste seo, tá €155,000 ceadaithe d’Údarás na Gaeltachta agus €80,000 d’Fhoras na Gaeilge chun trealamh riachtanach oibre a sholáthar do na hoifigigh pleanála teanga a bhíonn ag feidhmiú sna réigiúin éagsúla. Mar a dúirt mé cheana, laistigh den Ghaeltacht bainfidh 26 LPT agus trí bhaile seirbhíse Gaeltachta faoi scáth Údarás na Gaeltachta leas as an gciste seo. Lasmuigh den Ghaeltacht, beidh an maoiniú ar fáil do 13 baile seirbhíse Gaeltachta agus trí líonra Gaeilge a thagann faoi scáth Fhoras na Gaeilge. Tacaíonn an maoiniú seo le cur i bhfeidhm an mholta a rinneadh san athbhreithniú neamhspleách ar an bpróiseas pleanála teanga maidir le hacmhainní leordhóthanacha a bheith ar fáil do gach limistéar chun trealamh riachtanach oibre a cheannach. Aithnítear go mbeidh an ciste seo mar thacaíocht mhór do na hoifigigh pleanála teanga agus iad i mbun a gcuid oibre. Cuireann an Roinn cúnamh ar fáil faoin chlár tacaíochtaí pobal agus teanga do choistí agus eagraíochtaí pobalbhunaithe a fheidhmíonn trí Ghaeilge sa Ghaeltacht. Déantar tacaíocht a chur ar fáil d’eagraíochtaí Gaeltachta, ar nós Acadamh na hOllscolaíochta Gaeilge, chun cláir oibre a chur ar bun. Cuireann an clár seo maoiniú ar fáil d’Údarás na Gaeltachta chomh maith chun tograí straitéiseacha a fhorbairt, cosúil leis an ionad oideachais in Indreabhán. Cuirtear maoiniú caipitil ar fáil freisin do réimse eagraíochtaí pobal le háiseanna pobail a fhorbairt nó a athchóiriú, lena n-áirítear ionaid pobal agus spóirt agus áiseanna luathbhlianta. Tá scéim na gcúntóirí teanga á riar ag Muintearas, Oidhreacht Chorca Dhuibhne agus Glór na nGael thar ceann na Roinne. Tá an scéim ar an bhfód ó 1992 chun cabhrú le leanaí atá ag freastal ar scoileanna i gceantair Ghaeltachta an Ghaeilge a shealbhú, agus ar Ghaelscoileanna i gceantair áirithe lasmuigh den Ghaeltacht. Rinneadh forbairt ar an scéim le blianta beaga anuas mar go bhfacthas go raibh gá ag leanaí a bhí á dtógáil le Gaeilge le tacaíocht bhreise maidir le saibhriú teanga agus tá tacaíocht ar fáil do suas le 160 scoil faoi láthair. Lasmuigh den seomra ranga, tá scéimeanna eile á maoiniú ag an Roinn, ar nós an chlár aclaíochta scoile faoi scáth Mhuintearais, agus clár na gcluichí Gaelacha i gcomhair le Comhairlí Cúige de chuid an CLG. Tá tábhacht ar leith ag baint leis na cláir seo mar go bhfuil siad ag spreagadh an aosa óig an teanga a labhairt agus iad i mbun spóirt agus spraoi. Tacaíonn scéim na gcampaí samhraidh leis an sprioc seo a bhaint amach freisin. Bíonn os cionn 170 campa éagsúil ar bun ar fud na Gaeltachta ar a bhfreastalaíonn os cionn 6,000 páiste Gaeltachta orthu seo. Is é Gaeilge365 an chéad aonad nuálaíochta a oibríonn trí mheán na Gaeilge sa tseirbhís phoiblí. Bhunaigh Comhairle Cathrach Bhaile Átha Cliath Gaeilge365 mar thionscadal píolótach in 2023 le tacaíocht airgid ó chlár Éire Ildánach, tacaíocht a bhí fíorthábhachtach le tús a chur leis an tionscnamh. Ba é aidhm an tionscadail phíolótaigh sin cur chuige nuálach a chur sa siúl ionas go gcruthófaí breis deiseanna don phobal an Ghaeilge a labhairt trí sheirbhísí Chomhairle Cathrach Bhaile Átha Cliath. Leis an gcur chuige nuálach a bhí ag Gaeilge365 ón tús, agus baill foirne ón gcomhairle cathrach trí chéile rannpháirteach ann, bhíothas in ann cruthaitheacht na Gaeilge a chur i láthair. As seo go 2028, beidh Gaeilge365 ag obair i dtreo ceithre mhórchuspóir sna ceithre údarás áitiúla i mBaile Átha Cliath - Comhairle Cathrach Bhaile Átha Cliath agus Comhairlí Contae Fhine Gall, Bhaile Átha Cliath Theas agus Dhún Laoghaire-Ráth an Dúin. Tá sé mar aidhm aige os cionn daichead tionscadal nuálach teangabhunaithe a fhorbairt sa bhliain. Cruthófar deiseanna labhartha Gaeilge trí sheirbhísí na gcomhairlí le líonraí láidir de nuálaithe teanga. Déanfar os cionn deich gcinn de na tionscadail nuálacha a fhréamhú sa bhliain i sruthanna oibre na gcomhairlí agus níos mó ná ocht dtionscadal sa bhliain a scálú le go bhfuil siad ag cur le deiseanna labhartha na Gaeilge i mBaile Átha Cliath. Déanfar plean teanga uaillmhianach a ullmhú do Bhaile Átha Cliath trí éiceachórais, ábhar foghlama agus sainscileanna a fhorbairt. Forbrófar samhail don tsáréifeacht i leith láidriú na Gaeilge – samhail is féidir le haon údarás áitiúil a leanúint trí thaighde, comhairliúchán agus scaipeadh forleathan an tsárchleachtais. Tá mo Roinn ag cur maoiniú os cionn €2.26 milliún ar fáil do Ghaeilge365 don tréimhse ceithre bliana ó 2025 go 2028. Tá an togra á chómhaoiniú ag údaráis áitiúla Bhaile Átha Cliath, rud a chiallaíonn go bhfuil os cionn €4.5 milliún á infheistiú ag an Stát sa tionscnamh seo. Tá obair shuntasach ar bun le tacaíocht an Rialtais, agus réimse leathan daoine, grúpaí agus eagraíochtaí ag obair go tréan chun an Ghaeilge a chur chun cinn. Ina measc siúd tá pobal na pleanála teanga, na Ranna Stáit, Foras na Gaeilge, Údarás na Gaeltachta, na ceanneagraíochtaí, na húdaráis áitiúla agus na heagraíochtaí Stáit trí chéile. Táim féin agus an Rialtas seo tiomanta geallúintí an chlár Rialtais i leith fhorbairt agus neartú na Gaeilge agus pobail na Gaeltachta a chur i bhfeidhm agus leanfaimid orainn á dhéanamh sin. Gabhaim buíochas le Baill as cluas éisteachta a thabhairt dom inniu. Tá súil agam go mbeidh deis acu go léir taitneamh a bhaint as cuid de chlár Sheachtain na Gaeilge i mbliana. Tá sé tábhachtach go gcuidíonn na Gaeilgeoirí sa Chamber inniu lenár gcomhghleacaithe nach bhfuil anseo. B’fhéidir go bhfuil siad ag iarraidh a bheith anseo agus nach bhfuil an mhuinín acu le bheith anseo. Tá sé tábhachtach go bhfaigheadh gach duine a bhfuil Gaeilge aige an cuidiú agus an mhuinín chun an Ghaeilge a úsáid sa Seomra seo agus Seomra an tSeanaid, ní hamháin le haghaidh Sheachtain na Gaeilge ach gach seachtain. Leis sin, gabhaim buíochas leis an gciorcal comhrá Gaeilge a bhíonn ann sa coffee dock gach mí. Tá sé tábhachtach go dtabharfaimid deiseanna go dtí na comhghleacaithe atá againn an Ghaeilge atá acu a úsáid mar tá Gaeilge ag gach duine. Tá Gaeilge ag an Leas-Cheann Comhairle freisin. Tá sé tábhachtach go mbaineann muid úsáid aisti. Tá an brú sin orthu mar dhaoine a bhfuil Gaeilge acu chun cuidiú leis na daoine eile. Sin an rud go mbeimid in ann difríocht a dhéanamh leis le haghaidh Sheachtain na Gaeilge. Ba bhreá liom dá mbeadh 20 duine sa Seomra seo ag úsáid Gaeilge an chéad bhliain eile. Bheadh sé sin iontach.

Sentiment score: -0.07

Déanaim comhghairdeas leis an gCeann Comhairle as a cuid Gaeilge. Tá sí ag éirí níos láidre. Ag cloisteáil na díospóireachta inniu, bhí sé suimiúil go raibh a lán daoine ag gabháil leithscéalta as a gcuid Gaeilge. Níl aon ghá leis sin. Is ceart go n-úsáideann muid í sa Teach seo agus sa Teach eile. Ba cheart go mbeadh muid in ann í a úsáid ar lá ar bith, ní hamháin le linn Sheachtain na Gaeilge. Déanaim comhghairdeas leis an dhá chlub Chumann Lúthchleas Gael, An Ghaeltacht agus Daingean Uí Chúis, as na buanna a bhí acu. I congratulate An Ghaeltacht agus Daingean Uí Chúis GAA clubs. I will be there on Thursday and Friday. Maybe I will pick up a few tips to bring back to Mayo on how to win an all-Ireland. Bhí sé iontach go raibh na captaein agus na buaiteoirí in ann óráidí a dhéanamh as Gaeilge i bPáirc an Chrócaigh. As the Deputy said, the richness in that moment for two Gaeltacht clubs, after winning all-Ireland club championships, that their captains were able to address the crowd and give their congratulations as Gaeilge, was fantastic. That was very much the cream of their victories. I join with the Deputy in that regard. Ceapadh mar Aire Forbartha Tuaithe agus Pobail, agus Gaeltachta mé ag tús na bliana seo caite. Is mé an chéad Aire sinsearach don Ghaeilge agus don Ghaeltacht le tamall de bhlianta anuas. Ó shin i leith, ceapaim go bhfuil obair shuntasach déanta agam agus ag an bhfoireann iontach atá agam sa Roinn chun an Ghaeilge a chur chun cinn agus pobal na Gaeltachta a neartú agus a fhorbairt. Is é seo an chéad uair le blianta nach bhfuil Catherine Connolly anseo mar Theachta Dála. Gach lá dá raibh sí sa Teach seo, bhain sí úsáid as an nGaeilge. Gabhaim buíochas le hUachtarán na hÉireann, duine a bhfuil Gaeilge líofa aici, agus muid ag ceiliúradh Sheachtain na Gaeilge. Is rud iontach é go bhfuil Uachtarán eile againn le Gaeilge, tar éis an iarUachtarán Michael D. Higgins. Tá spriocanna uaillmhianacha leagtha amach agam don chéad chúpla bliain eile. Táim cinnte dearfach go ndéanfaidh an obair seo difríocht mhór do phobal labhartha na Gaeilge agus don Ghaeltacht. Ní féidir na spriocanna seo a bhaint amach gan rannpháirtíocht ó réimse leathan daoine, grúpaí agus eagraíochtaí, lena n-airítear pobal na pleanála teanga, na Ranna Stáit, Foras na Gaeilge, Údarás na Gaeltachta, na ceanneagraíochtaí, na húdaráis áitiúla agus na heagraíochtaí Stáit trí chéile. Le breis agus bliain anuas, bhí mé gnóthach ag taisteal ar fud na tíre agus ag bualadh le pobal na teanga. Mar a dúirt mé, tabharfaidh mé cuairt ar Chontae Chiarraí ar an Déardaoin agus ar an Aoine. I mí Dheireadh Fómhair seo caite, ba mhór an onóir dom freastal ar an Oireachtas i mBéal Feirste, ócáid iontach inar léiríodh an chuid is fearr dár gcultúr. I mí an Mheithimh seo caite, bhí Comórtas Peile na Gaeltachta i Ráth Chairn i gContae na Mí. Ba rud speisialta é freastal ar an ócáid sin chun bualadh le daoine ó gach cearn den Ghaeltacht agus iad ag baint sult as na cluichí i dtimpeallacht nádúrtha teanga. Tá mé ag súil go mór le dul go Dún na nGall le haghaidh Chomórtas Peile na Gaeltachta an samhradh seo. Níl gá le gníomh mór amháin chun an Ghaeilge a thabhairt beo don chéad ghlúin eile: teastaíonn éiceachóras teanga a fhorbairt agus a chothú chun é sin a dhéanamh. Sa chomhthéacs sin, ní mór dúinn seasamh siar agus breathnú ar an áit ina bhfuilimid anois i gcomparáid leis an áit ina raibh muid deich mbliana ó shin. Deich mbliana ó shín, ní raibh an próiseas pleanála teanga ach ina thús; ní raibh beagnach 80 duine breise ag obair go heisiach ar fhorbairt na teanga sa Ghaeltacht mar atá anois; ní raibh an eagraíocht Tuismitheoirí na Gaeltachta ag feidhmiú mar chuid den phróiseas pleanála teanga; ní raibh Acht teanga nua againn agus spriocanna earcaíochta dúshlánacha san áireamh ann; ní raibh fógraí i nGaeilge le cloisteáil ná le feiceáil go fairsing ar an raidió, ar an teilifís agus sna meáin shóisialta agus na nuachtáin; ní raibh aon stáisiún teilifíse do dhaoine óga ann mar atá againn anois le Cúla4; ní raibh plean digiteach don Ghaeilge againn; agus ní raibh polasaí don oideachas Gaeltachta ann ná ceachtar den dá pholasaí nua a d’fhógair an Roinn Oideachais agus Óige ag deireadh 2025. Tuigim an frustrachas atá ann faoin pholasaí oideachais ach tá mé chun déileáil leis sin i gcomhpháirt leis an Roinn oideachais. Ina theannta sin, deich mbliana ó shin ní raibh stádas iomlán mar theanga oifigiúil oibre ag an nGaeilge san Aontas Eorpach. Ní raibh Gréasán Gaeilge na Seirbhíse Poiblí ann ná infheistíocht cheart ag dul isteach i seirbhísí luathbhlianta sa Ghaeltacht, in Ealaín na Gaeltachta ná i seirbhísí óige sa Ghaeltacht. Ní raibh an plean náisiúnta ná plean gníomhaíochta um sheirbhísí poiblí Gaeilge againn ach an oiread. In 2026, beidh Údarás na Gaeltachta, le maoiniú mo Roinne, ag cur tús le dhá scéim nua - ceann amháin acu a neadóidh an phleanáil teanga isteach i gcliantchomhlachtaí na heagraíochta agus ceann eile a chuirfidh an phleanáil teanga chun cinn i measc lucht gnó na Gaeltachta. Maidir leis na healaíona Gaeilge, tá mo Roinn ag infheistiú i dtodhchaí láidir don Ghaeilge sna healaíona teangabhunaithe. Chuige sin, tá maoiniú €1.24 milliún ceadaithe agam don bhliain 2026 d’Ealaín na Gaeltachta do chlár forbartha ealaíon na heagraíochta sin sna ceantair Ghaeltachta. Tá comhaontú maoinithe €5 milliún curtha i bhfeidhm againn do Thaibhdhearc na Gaillimhe ó 2024 go 2027, agus dá bharr sin tá an Taibhdhearc ag feidhmiú anois le buiséad atá ag teacht lena stádas mar amharclann náisiúnta na Gaeilge agus cúig mhórléiriú drámaíochta ar an stáitse aici in aghaidh na bliana. Tá breis agus €4 milliún bronnta ag mo Roinn freisin ar Oireachtas na Gaeilge don tréimhse 2024 go 2027, agus muid ag dul ar ais go Ciarraí an fómhar seo chugainn. Tá féilte agus cláir ealaíon an Oireachtais ag cur ardáin thábhachtacha ar fáil d’ealaíontóirí agus do phobail ar fud na tíre. Beidh an fhéile náisiúnta drámaíochta ar siúl an mhí seo chugainn i gCathair na Mart. Beidh mé i láthair ag cuid den fhéile sin agus mé ag súil le toradh na hoibre sin a fheiceáil. Is cuid lárnach den éiceachóras teanga iad na gníomhaíochtaí éagsúla sin, a thacaíonn lenár n-iarrachtaí úsáid na teanga a fhorbairt agus atá ag teacht le múnla UNESCO ar a bhfuil an straitéis 20 bliain don Ghaeilge bunaithe. Tá soiléir agus cinnte, agus tuigim go bhfuil dúshláin ag an teanga ach táimid ag leagan síos struchtúir, polasaithe agus reachtaíocht anois a sheasfaidh don 20 bliain atá amach romhainn agus a imreoidh tionchar dearfach ar bhonn córasach agus straitéiseach ar úsáid na Gaeilge sa Ghaeltacht agus ar fud na hÉireann le himeacht aimsire. Tá neart rudaí spreagúla le bheith ag súil leo. Beidh Uachtaránacht an Aontais Eorpaigh ag Éirinn sna sé mhí dheireanacha den bhliain seo. Táim i mbun oibre ag an leibhéal is airde den Rialtas, i gcomhar leis an Aire Stáit Thomas Byrne, ag cinntiú go mbeidh ról lárnach agus croíúil ag an teanga san obair sin. Tar éis dom an t-ardú is mó riamh a fháil d’earnáil na Gaeilge, na Gaeltachta agus na n-oileán i mbuiséad 2026 - gabhaim buíochas leis an Aire, an Teachta Chambers, as sin - beidh €160 milliún á infheistiú ag mo Roinn san earnáil i mbliana. Idir an infheistíocht seo, tionchar an phlean gníomhaíochta um sheirbhísí poiblí Gaeilge a foilsíodh roinnt seachtainí ó shin agus tionchar na gcaighdeán teanga atá le tabhairt isteach i mbliana, táim muiníneach go gcuirfear borradh láidir faoi úsáid na teanga sa tréimhse atá amach romhainn. Tuigim an frustrachas atá ann faoi chúrsaí tithíochta. Beidh sé sin le plé i ndíospóireacht eile an oíche seo. Táimid ag obair mar Rialtas. Táim ag obair leis an Aire tithíochta faoin bhfadhb sin. Tá a lán dúshlán ann, ach tá deiseanna ann. Tá a lán rudaí maithe ag tarlú, agus tá an Rialtas seo dáiríre faoin nGaeilge. Sin an fáth a bhfuil Aire sinsearach ann. Sin an fáth a bhfuil an buiséad is mó againn agus níl ann ach tús. Ní raibh sé sin ach mo chéad bhuiséad mar Aire na Gaeltachta. Táim dáiríre le leanúint leis na buiséid eile agus leanúint leis an saghas infheistíochta sin.

Sentiment score: -0.15